Witamina C – rola i występowanie w organiźmie.

Czym są witaminy?

Terminem „witaminy” określa się związki organiczne niebędące źródłem energii, natomiast są niezbędne do zachowania zdrowia i przebiegu procesów metabolicznych w organizmie człowieka. Miejscem pozyskania witamin może być zarówno pożywienie, jak i preparaty farmaceutyczne. Niektóre z nich są także syntetyzowane przez florę bakteryjną w jelitach. Dzielimy je na rozpuszczalne w tłuszczach i rozpuszczalne w wodzie. Brak witamin w ustroju powoduje choroby nazywane awitaminozami, natomiast ich niedobór skutkuje zaburzeniami zwanymi hipowitaminozami.

Witamina C

Nazwą „witamina C” obejmujemy dwa związki- kwas L-askorbinowy a także kwas L-dehydroaskorbinowy (forma utleniona) z wzorem sumarycznym C5H8O6. Występuje jako związek krystaliczny, o kwaśnym smaku i dobrej rozpuszczalności w wodzie. W przemyśle spożywczym stosowany jako dodatek do żywności o symbolu E300, natomiast jego sole noszą oznaczenia od E301 do E304. Witamina C należy do jednych z najmniej trwałych witamin, szkodzą jej m.in.: światło, wysoka temperatura, dostęp do tlenu i obecność metali ciężkich. Jej rozpadowi sprzyja zarówno środowisko zasadowe, jak i obojętne, a także środki do konserwowania warzyw i owoców. Niektóre leki, takie jak popularna aspiryna, sulfonamidy (antybiotyki stosowane w leczeniu zakażeń bakteryjnych oka) czy pochodne barbiturowe (leki nasenne). Enzymy z grupy oksydaz, np.: askorbinaza zawarta w zielonym ogórku, częściowo rozkładają witaminę C. Większość zwierząt potrafi syntetyzować własny kwas askorbinowy, jedynie ludzie, małpy i świnki morskie oraz niektóre ryby nie mają takiej zdolności i muszą pozyskiwać ten związek egzogennie. W przypadku naczelnych jest to spowodowane mutacją w genie odpowiedzialnym za syntezę enzymu, który katalizuje ostatni etap syntezy kwasu askorbinowego z D-Glukozy. Szacuje się, że nastąpiło to około 60–75 mln lat temu.

Występowanie

Witamina C występuje w produktach roślinnych, zwłaszcza w surowych owocach i warzywach (ponieważ gotowanie powoduje jej znaczne straty). Do najcenniejszych źródeł tego związku zalicza się: owoce dzikiej róży, czarne porzeczki, warzywa kapustne, papryka. Wbrew powszechnym twierdzeniom, że to owoce cytrusowe zawierają najwięcej witaminy C,  w owocu dzikiej róży występuje jej niemal dziewięciokrotnie więcej niż w grejpfrucie. Niską zawartością kwasu askorbinowego charakteryzują się, np.: jabłka, śliwki oraz gruszki.

Rola w organiźmie

Kwas askorbinowy pełni w organizmie człowieka wiele istotnych funkcji, takich jak: stymulacja wytwarzania kolagenu, zwiększenie przyswajalności niehemowego żelaza (co ma duże znaczenie jeżeli chodzi o osoby stosujące dietę roślinną), wzmocnienie odporności organizmu, udział w syntezie hormonów. Witamina C ma również udowodnione działanie korzystne w przypadku profilaktyki niedokrwiennej choroby serca, jako bardzo dobry antyoksydant zapobiega procesom peroksydacji, a także neutralizuje wolne rodniki. Dzięki  zdolności zmniejszania powstających w przewodzie pokarmowym nitrozoamin, może hamować wczesne stadia karcenogenezy.

Zapasy kwasu askorbinowego są niewielkie, wynoszą około 20 mg/kg masy ciała i gromadzą się głównie w nadnerczach, gruczołach śluzowych, wątrobie i mózgu. Przy dawce nieprzekraczającej 200 mg jest wchłaniany w niemal stu procentach. Jego nadmiar jest wydalany z moczem. Straty natomiast występują głównie w pocie.

Niedobory witaminy C

Przy głębokim niedoborze witaminy C mówimy o jednostce chorobowej zwanej szkorbutem lub gnilcem. Do jego objawów należą m.in. krwawe wybroczyny, nadmierne rogowacenie naskórka a także niedokrwistość. Jednak w dzisiejszych czasach występują bardzo rzadko. Niedobory tego związku mogą natomiast powodowych nasilanie powstawania zmian miażdżycowych i nowotworowych. Skutkuje także osłabieniem sprężystości naczyń włosowatych, zaburzeniami w przemianie kwasów tłuszczowych, a także zmniejszeniem odporności na infekcje. Na jego niedobór są narażone zwłaszcza osoby palące papierosy, pijące alkohol, a także będąc e w podeszłym wieku. Więcej kwasu askorbinowego powinni też spożywać ludzie, którzy intensywnie pracują, żyją w stresie i mieszkają w dużych aglomeracjach, gdyż niszczy go obecny w atmosferze tlenek węgla i metale ciężkie.  Zapotrzebowanie na kwas askorbinowy wynosi od 40 do 120 mg/dobę w zależności od wieku i stanu fizjologicznego osoby (40 mg dla dzieci w wieku 1-3 lat, do 120 mg u kobiet w okresie laktacji).

Sprawdź ofertę dietetyka Sports-Med